Piczo

Log in!
Stay Signed In
Do you want to access your site more quickly on this computer? Check this box, and your username and password will be remembered for two weeks. Click logout to turn this off.

Stay Safe
Do not check this box if you are using a public computer. You don't want anyone seeing your personal info or messing with your site.
Ok, I got it
.
Kryefaqja « | Fizikë | Kimi | Histori | Teknologji | Galeria | Kontakti
KIMIA
Kimia është shkenca ose me saktë ajo e degë e shkencave natyrore që merret me studimin e ndërtimit dhe vetive të materies dhe transformimeve të saj. Është studimi i vetive dhe strukturës së atomeve (duke përfshirë dhe izotopet e tyre të qëndrueshëm apo radioaktive), të përbërjeve dhe molekulave, të përzierjeve dhe të tretësirave, si elemente bazë të natyrës dhe se si ato kombinohen për të formuar stadet e ndryshme të materies që na formojnë në dhe çdo gjë që na rrethon. Njohja e strukturës elektronike të atomeve është baza e kimise konvencionale, ndërsa njohja e strukturës së bërthamës është baza e kimisë bërthamore. Prishja dhe formimi i lidhjeve mes atomeve dhe molekulave janë përgjegjës për transformimin e materies.
== Disiplina të kimisë ==
Kimia organike
Kimia inorganike
Kimia fizike
Kimia analitike
Biokimia
Kimia farmaceutike
Kimia industriale
Kimia ushqimore
Kimia makromolekulare
Kimia teorike
Disiplina të tjera
Ekzisitojnë shumë specializime dhe disiplina të kimisë, për shembull: kimia makromolekulare, kimia kombinatorike, astrokimia, inxhinieria kimike, kimia kompjuterike, elektrokimia, gjeokimia, inxhinieria e materialeve, shkenca e materialeve, biologjia molekulare, citokimia, histokimia, kimia klinike, kimia bërthamore, metalorganika, stereokimia, kimia e mjedisit, kimia e gjelbër, radiokimia, fotokimia, kimia radiofarmaceutike, aerotermokimia etj.
Konceptet bazë
Atomet
Për herë të parë ky term është përdorur nga filozofi i Greqisë së lashtë Demokriti (460 p.e.s.-370 p.e.s.) i cili me këtë fjalë emërtonte atë element të materies që nuk ndahet më d.m.th atomi greqisht atomo (ατομο) = fjalë e përbërë nga parafjala a=pa + tomo, temno=presë, ndaj, ajo që nuk pritet më. Më pas Xhon Daltoni i vërtetoi botëkuptimet e filozofëve Demokriti dhe Leukipi. Ai përfundoi se materia eshë e ndërtuar prej grimcave te vogla te cilat nuk mund te ndahen prej ti me metoda kimike. Këto grimca janë atomet.

Atomi është i përbëre nga bërthama dhe elektronet me ngarkesë elektrike negative që rrotullohen rreth saj, në brendësin e bërthamës gjejmë neutronet që janë thërrmija pa ngarkesë elektrike dhe protonet me ngarkesë elektrike pozitive. Për çdo atom në gjendje normale numri i protoneve është i barabartë me numrin e elektroneve. Kur numri protoneve është i barabarte me numrin e elektroneve themi atëherë që atomi është neutral.

Ndërsa kur atomi humb një ose më shumë elektrone ngarkesa e tij nuk është me neutrale (zero), sepse duke humbur ngarkesat negative të elektroneve, atij i kanë mbetur vetëm ngarkesat pozitive te protoneve ne bërthame, atëherë themi se atomi është shndërruar në një jon pozitiv ose kation. Ndërsa, kur atomit i bashkohen një ose më shumë elektrone, ky nuk është me neutral, sepse i janë shtuar elektrone me ngarkesa negative, pra edhe një herë kemi të bëjmë me shndërrimin e një atomi në një jon por kësaj radhe jon negativ ose anion.

Që atomi është i pandashëm mund te thuhej kur ne nuk e njihnim akoma natyrën e një atomi, tani mund te konfirmojmë që atomet janë te ndashëm sepse edhe humbja e një elektroni do te thotë ndarje e tij. Për me tepër shkenca ka ecur shumë përpara saqë tani është e mundur edhe ndarja e bërthamës së një atomi, ky veprim quhet fision nuklear dhe është i mundur në centralet nukleare.

Atomet e elementve te nryshem bashkveprojne ndermjet tyre dhe gjate ketij bashkveprimi njeri nga elementet ka aftesi te jap elektrone ndersa elementi tjeter eshte i prirur te marre elektrone ne shtresen e jashtme
Litiumi i stilizuar - 7 atome: 3 protone, 4 neutrone & 3 electrone (~ 1800 herë më të vogla se protonet / neutronet). Ka një masë prej 7,016u Litium i rrallë - 6 (masë prej 6,015u) ka vetëm 3 neutrone, reduktimin e peshës atomike të litiumit për 6,941u.
Masa atomike
Masa atomike (ma) është masa e një atomi, më shpesh shprehen në njësi të masës atomike[1]. Masa atomike konsiderohen të jetë masa e përgjithshme e protoneve, neutroneve dhe elektroneve në një atom të vetëm (kur është atomi i palidhur). Masa atomike përdoret ndonjëherë gabimisht si masa atomike relative, masa mesatare atomike dhepeshë atomike; megjithatë, këto ndryshojnë nga mprehtësia e masës atomike. Masa atomike është e definuar si një masë e atomit, i cili mund të jetë vetëm një izotop në një kohë dhe nuk është një mesatare e sasisë dhe peshës.
Numri atomik
Në kimi dhe fizikë, numër atomik (gjithashtu i njohur si numri i protoneve) është numri i protoneve që gjendet në bërthamën e atomike , dhe për arsye të njëjta identifikohet edhe si Numri i ngarkesër së bërthamës.

Është e përfaqësuar nga simboli Z. Numri atomik e identifikon një numër unik të elementeve kimike. Në një atom me ngarkesë neutrale, numri atomik është i barabartë me numrin e elektroneve.

Atomet kanë numër të njëjt atomike Z por ndryshme Numri i neutroneve që shënohet me N, dhe prandaj ndryshimet e masës atomike, janë njohur si izotope.

Numri atomike , Z , nuk duhet të ngatërrohet me numrin e masësA , i cili është numri i përgjithshëm i protoneve dhe neutroneve në qendër të një atomi.

Numri i neutroneve, N , është i njohur si Numri i neuronit të atomit ; kështu , A =Z + N . Protonet dhe neutrons kanë afërsisht të njëjtën masë ( dhe masa e electroneve është e papërfillshme për shumë qëllime), ndërsa Masa atomike e një atomi është përafërsisht e barabartë me numrin e masësA.

Atomet kanë numër të njëjt atomike Z por ndryshme Numri i neutroneve që shënohet me N, dhe prandaj ndryshimet e masës atomike, janë njohur si izotope.
Molekula
Molekula (nga lat. "molecula", prej fjalës moles - masë, madhësi, "sasi e vogël") është njësia (grimca) më e vogël përbërëse e një elementi kimik të pa jonizuar që mund të ekzistojë në gjëndje të lirë dhe që ruan vetitë e elementit kimik përkatës. Mund të jetë një atomike, që d.t.th. se është e përbërë nga një atom (si tek heliumi, argoni, neoni, kseni), ose shumë atomike, që përbëhet nga shumë atome, të njëjtë ose të ndryshëm.

Një molekule shumë atomike (poli atomike) është e pa elektrizuar (asnjanëse, neutrale) dhe është e formuar nga atome të bashkuar nga lidhje kovalente (njëvlerëshe); për shkak të ndërsjellës (raportit) mes numrit të atomeve të elementeve që e përbëjnë, shprehen nga numra të plotë. Formula kimike e një përbërjeje molekulare nuk është gjë tjetër veç se renditja e elementeve që formojnë molekulën dhe të teprisë së përkohshme të çdonjërës prej tyre. Molekulat e përbëra nga atome të njëjtë, por të lidhur në hapësirë në mënyra të ndryshme quhen izomere.
Model i molekulës së saharozës (përbërësja kryesore e sheqerit).
Izomeri
Izomeri (nga greq. isos- i,e njëjtë; meros- pjesë) është dukuri kur substancat kanë përbërje kimike dhe masë molekulare të njëjtë, por veti të ndryshme kimike dhe fizike.

Në rritjen e numrit të komponimeve organike ndikon edhe dukuria e izomerisë. Izomerët janë substanca me formulë të njëjtë molekulare, por me formulë të ndryshme të strukturës. Ka izomerë strukturorë dhe izomerë hapsinorë. Izomerët strukturorë ndahen në: vargorë, pozicionalë dhe të grupeve funksionore. Izomerët hapësinorë ndahen në: gjeometrikë dhe optikë.
Joni
Joni është atom ose molekulë që ka humbur elektrone ose që ka marrë elektrone të tepërta; atom ose grup atomesh me ngarkesë. elektrike
Hidrokarburet
Hidrokarburet bëjn pjesë në grupin e kimisë organike , dhe janë komponime të përbëra prej dy komponentave kryesorë karbonit dhe hidrogjenit .Hidrokarburet janë burime të rëndësishme në ushqimin e njeriut si përbërje e frutave , karotës në përbërjen e vajit të bimëve të larta,poashtu gjenden edhe në përbërjen e naftës , gazi nëntokësor . Hidrokarburet janë të ndara në hidrokarbure aciklike dhe hidrokrbure ciklike .
Hidrokarburet Aciklike
Hidrokarburet aciklike ndryshe quhen alimfatike dhe janë të ndara në dy grupe : Hidrokarbure të ngopura dhe hidrokarbure të pangopura.

1.   Hidrokarburet e ngopura ndryshe quhen Alkanët dhe kanë karakteristikë lidhjen njëfishe ( C-C ) të cilat gjat emërtimit marrin prapashtesën AN dhe kanë formulë të përgjithshme CnH₂n+₂ .
2.   Hidrokarburet e pangopura ndahen në Alkenët dhe Alkinët . Alkenët si karakteristikë e kanë lidhjen dyfishe ( C=C ) dhe gjat emërtimit marrin papashtesën EN dhe kanë formulë të përgjithshme CnH₂n . Alkinët kanë karakteristikë lidhjen trefishe ( C≡C ) gjat emërtimit marrin prapashtesën IN kanë formulë të përgjithshme CnH₂n-₂ .
Hidrokarburet Ciklike
Hidrokarburet Ciklike ndryshe quhen aromatike ndahen në dy grupe : Cikloalkan dhe Cikloalken

1.   Cikloalkanët emërtohen nëse emrit të alkanit i shtohet parashtesa   CIKLO dmth Ciklo+Alkan=Cikloalkan psh. ( ciklopropan C₃H₆ ) dhe kanë formulë të përgjithshme CnH₂n ku n≥3 .
2.     Cikloalkenët emërtohen nëse emrit të alkenit i shtohet parashtesa CIKLO dmth Ciklo+Alken=Cikloalken psh. ( ciklopenten C₅H₈ ) dhe kanë formulë të përgjithshme CnH₂n-₂ ku n≥3 .
Përdorimi
Hidrokarburet janë një nga burimet më të rëndësishme energjitike të tokës. Mbizotërues të përdorimit të hidrokarbureve është si një burim i djegshëm i karburantit. Në formën e tyre të ngurtë , hidrokarburet marrin formën e asfaltit. Metani dhe etani janë në gjëndje të gaztë në temperaturat normale dhe nuk mund të jetë i lëngshëm nga presioni i vetëm . Propani është megjithatë lëng i lehtë, dhe ekziston më së shumti si një lëng. Butan është lëng i lehtë . Pentani është i lëngshëm në temperaturën normale , që zakonisht përdoret në kimi dhe industri si një lëndë gati pa erë të fuqishme. Heksani është gjithashtu është një jo-polar , jo-aromatik , tretës , si dhe një pjesë e rëndësishme e zakonshme benzinë . Heksani dhe oktanit - alkanët , alkenët dhe cikloalkanët izomerik janë komponentët kryesorë të benzinës , naftës ,dhe përzierje tretës industriale.


Diegia e karburantëve


Hidrokarburet aktualisht janë burimi kryesor i botës së energjisë elektrike dhe ngrohjes burimeve (si për shembull në shtëpi për ngrohje) për shkak të energjisë së prodhuar duke djegur. Shpesh kjo energji është përdorur si drejtpërdrejt në ngrohjen si ngrohës në shtëpi, të cilat i përdorin ose të naftës apo gazit natyror . Diegia e hidrokarbureve është përdorur për të ngrohur ujë , e cila pastaj është qarkulluar . Një parim i ngjashëm është përdorur për të krijuar energji elektrike në termocentralet . Metani lironvetëm një dioksid karboni (CO2) për dy Molekulat e ujit ( H2O ) .
Kimia organike
Kimia organike është degë e kimisë, qe studion konponimet e karbonit.Ne komponimet organike te karbonit bëjnë pjesë jo vetëm ato komponime që gjenden ne botën e gjallë, por edhe ato konponime qe perfitohen ne menyre sintetike ne laborator.Konponimet organike janë të ndërthurura me ato inorganike dhe mund të shëndrrohen në njëra-tjetrën: p.sh: procesi i fotosintezes(shnderrimi i konponimeve inorganike në ato organike)dhe përfitimi i amoaniakut nga metani(shëndrrimi i konponimeve organike në ato inorganike). Konponimet organike i karakterizojnë disa veti fizike dhe kimike që i dallojnë nga konponimet organike(tretshmerinë,pika e vlimit dhe e shkrirjes,djegëshmëria,struktura kimike,reaksionet kimike)etj.Konponimet organike i paraqesim me formulë molekulare,racionale te strukturës etj. Në kiminë organike bëjnë pjesë: Komponimet organike të karbonit, Hidrokarburet, Komponimet organike me oksigen dhe azot (alkoolet) dhe komponimet organike me rëndësi jetsore.

[redakto] Komponimet organike të karbonit
Kimia organike është degë e kimis, që studion përbërjen, strukturën, vetitë, reaksionet dhe sintezën e komponimeve të karbonit. Në kiminë organike nuk merren të gjitha komponimet e karbonit su oksidet e karbonit (CO,CO2), kripërat karbonate etj. që bëjnë pjesë në kiminë oraganike. Kimia organike si shkencë më vete është themeluar vonë, në gjysmën e parë të shek. XIX. Kimistët para dyqind vjetësh substancat kimike i ndanin në dy grupe:

në substanca inorganike që fitoheshin nga bota jo e gjallë dhe organike që fitoheshin nga bota e gjallë. Kimisti suedez Bercelius për herë të parë në vitin 1806 e pëmendi termin kimi organike. Sipas tij komponimet organike përbëhen nga po ato elemente , që përbëjnë komponimet inogranike, mirëpo komponimet organike përfitohen vetëm nga organizmat e gjallë.kjo u quajt ndryshe "teoria vitaliste" Por këtyre mendimeve u dha fund shkenctari gjerman Friedrich Wöhler ku thot qe ai mund ta fitoi uren nga cianati i amoniumit(NH4OCN (aq) -nxehje-> CO(NH2)2(aq)). Tani numri i komponimeve organike të sintetizuara është shume më i madh. Viti 1828 merret si bazë e fillimit të kimisë organike si shkencë. Termi kimi organike përdoret sot e atëditë dhe ka të bëjë jo vetëm me komponimet organike por edhe me ato komponime inorganike që mund të kthehen në organike me sintetizim në laborator. Numri i komponimeve organike sot është rritur në 19 milion.
Lidhjet kimike dhe forcat tërheqëse ndërmolekulare
Atomet mund të lidhen me njëri tjetrin dhe forca që i mban të bashkuar quhet lidhje kimike. Ekzistojnë edhe forca ndërmolekulare jo aq të forta sa lidhja kimike, të cilat tërheqin atomet e molekulat mes tyre.
Lidhja jonike
Lidhjet jonike janë lidhje të elementëve të kolonës së parë dhe të dytë me elementët e kolonës së gjashtë dhe të shtat-të. Kjo lidhje nuk konsiston në bashkëndarjen e elektroneve por në marrjen e tyre nga elementi me elektronegativitet më të lartë. Për shembull;HCl, hidrogjeni është element i kolonës së parë hidhet me klorin, kjo lidhje nuk është kovalente sepse klori që është më elektronegativ se hidrogjeni mban elektonet më afër vetes.
Përbërjet kimike
Kur atomet lidhen mes tyre në sasi të përcaktuara përfitohen përbërjet kimike(për shembull uji,H2O) Agregatët e shumë përbërjeve quhen përzierje.
Gjendjet agregate
1. Ngurt
2. Lëngët
3. Gazët
Përbërjet kimike mund të shfaqen në shumë gjendje. Më të njohurat janë ato të ngurtë, e lëngët dhe ajo e gaztë: në temperaturë të ulët molekulat tërhiqen fort dhe nuk lëvizin, por "dridhen" dhe shfaqen në gjendje të ngurtë; me rritjen e temperaturës fitojnë energji dhe "rrëshqasin" mes tyre, duke kaluar në gjendje të lëngët; duke e rritur edhe më shumë temperaturën fitojnë aq shumë energji sa përhapen në të gjitha drejtimet duke formuar një gas.
Ligjet e kimisë dhe fizikës
Të gjitha reaksionet kimike dhe transformimet fizike ndodhin sipas ligjeve kimiko-fizike.
Ligji i ruajtjes së masës
Në shek. XVIII kimisti natyralist francez Antuan Lavuazer zbuloi se në një reaksion kimik masa totale e reaktantëve është e barabartë me masën totale të produkteve. Ky vezhgim u publikua si Parimi i Ruajtjës së Masës, i njohur tani si Ligji i Ruajtjës së Masës. Kështu Lavuazeri hodhi poshtë teorite e deriathershme.

Përfundimisht ky parim mund të formulohet kështu : Sasia e përgjithshme e lendës ne një sistem të mbyllur qëndron konstante. Ne të vërtetë ky është një ligj fenomenologjik dhe është i vlefshem (jo gjithmonë) për kiminë. Në fizikën atomike dhe ate bërthamore ky ligj nuk vlen me dhe zevendesohet me ligjin e ruajtejes së energjisë. Një shembull përdorimi i këtij ligji është reaksioni i meposhtem i cili duhet barazuar, që ka si protagonistë elementët natrium (Na) dhe ujin, i cili përbeher nga Hidrogjeni (H) dhe oksigjeni (O) :

Termi barazim tregon që molet e reaktantëve duhet të korrespondojnë me ato të produktëve ; në këtë rast vihet re shumë mirë që reaksioni nuk është i barazuar, sepse ndodhen 2 atome H nga ana e rekatantëve dhe 3 nga ana e produktëve. Ky mosbarazim mund të korigjohet nepermjet shtimit te 2 moleve ujë nga ana e reaktantëve dhe i venë një 2 përpara grupi hidroksil OH- (jon negativ)
Ligji i Daltonit
Ligji i Daltonit paraqitet kur dy elemente bashkohen dhe formojnë dy ose më tepër komponime, atëherë masat e ndryshme të njërit element që bashkohen me po të njëjtin masë të elementit tjetër qëndrojnë midis tyre si numra të plotë të thjeshtë.

Këtë ligj e ka thënë shkenctari Xhon Dallton dhe llogaritet si zgjerim i Ligjit të Prusit.
Mekanika kuantike
Kimia fizike është një disiplin e ngjashme me fiziken. Mekanika kuantike është sektori i fizikës që i ka dhënë më shumë shtyse zhvillimit të kimisë, duke shpjeguar strukturën dhe karakteristikat e atomeve e duke krijuar bazat për trajtimin matematik të lidhjes kimike
Elektroni
Elektroni është pjesëz (grimcë) themelore e atomit me ngarkesë elektrike negative qe = -1,6 × 10-19 coulomb (ngarkesë elementare) dhe ka një mase rreth 9,10 × 10-31 kg (0,511 MeV/c²). Elektroni i përket klasës së pjesëzave të quajtura leptone që mendohet të jenë përbërësit themelorë të lëndës (d.m.th. nuk mund të ndahen në pjesëza më të vogla). Së bashku me bërthamën atomike (të krijuar nga protonet dhe neutronet) të rrethuar nga elektronet, elektronet përbëjnë atomet; ato janë përgjegjës për lidhjet kimike. Masa e elektroneve është rreth 1/1836 e neutroneve dhe protoneve.

Rryma elektrike në përçues të ngurtë ndodh kryesisht për shkak të lëvizjes së lirë të elektroneve. Elektroni paraqitet zakonisht me shenjën e-. Pjesëza e kundërt me elektronin është pozitroni, që dallohet për nga ngarkesa elektrike pozitive.
Protoni
Protoni (nga greq. πρῶτον, proton = i pari) është një grimcë e qëndrueshme nënatomike me ngarkesë elektrike pozitive që mund të jetë i lirë ose i lidhur me një bërthamë atomike, dhe me masë 1,836 herë më të madhe se e elektronit. Protonet gjenden ne berthamen e atomit se bashku me neutronet. Për çdo berthame te elementeve kimike , numri i protoneve është gjthmone i njejte dhe percakton vetite e nje atomi; ky numer është numri atomik i elementit. Nje proton i vetem është berthama e nje atomi te zakonshem hidrogjeni; si i tille është i ngjashem me jonin e hidrogjenit (H+). Protonet dhe neutronet janë nukleone, te cilet mund te lidhen nga forca atomike ne nje berthame atomike. Kundërlënda e protonit është antiprotoni, i cili ka ngarkesen e njejte me protonin por shenje te kundert. Protonet mund te shnderrohen ne neutrone nga kapja e elektronit; ngaqe neutronet janë me te rende se protonet, kjo ecuri nuk ndodh vetvetiu por vetem kur ushtrohet energji.

Protonet perdoren si predha ne pershpejtimet e grimcave për te krijuar dhe studiuar reagimet e berthamave atomike. Ata janë perberesit kryesore te rrezeve paresore kozmike dhe janë nder produktet e shpërbërjes radioaktive (shih radioaktiviteti) dhe reagimeve berthamore.

Protoni ben pjese ne familjen e barioneve.
Neutroni
Neutroni është thermijë apo grimcë e atomit. Neutronet gjindet në bërtham të atomit së bashku me protonet (grimcat të ngarkuar me energji pozitive), ku numri i neutroneve është i barabart me numrin e protoneve. Emrin neutron e kan marrë përshkakë të neutralitetit në mes të protoneve të ngarukara me energji pozitive dhe elektroneve të ngarkuar me sasi negative. Masen e berthames e perbejnë protonet dhe neutronet.
Struktura kuarke e neutronit.
Bërthama e atomit
Bërthama e atomit përbëhet nga neutronet pa ngarkesë (elektricitet) (neutrale) dhe protonet me ngarkesë elektrike (pozitive.

Bërthama në përgjithësi është elektropozitive dhe varet nga numri i protoneve. Atomet në sistemin periodik të elemenateve renditen sipas numrit të protoneve në bërthamë i cili quhet numër atomik. Shuma e numrit të protoneve dhe neutroneve quhët masë e atomit sepse numri i elektroneve nuk ka ndikim në masën e përgjithshme të atomit pasi masa e elektronit është e papërfillshme.
Fjalorthi Kimis
A

Atomi
1.Atomi është pjesa më e imët e materies, që ruan strukturën e saj.
Anioni
1.Anioni është jon me ngarkesë negative.
avulli
1.Avulli është gaz, i cili në përgjithësi është ende në kontakt me fazën e lëngshme dhe atë të ngurrtë, i cili nga sublimimi ose avullimi del në sipërfaqe.
alkali
1.Alkali është një substancë e aftë për formimin e joneve të hidroksilit (OH – ) me rastin e tretjes në ujë.
acidi
1.acidi, substancë e aftë për formimin e joneve të hidrogjenit (H + ) me rastin e tretjes në ujë
2.acid-free - (pa acid)
Akrilik
1.Akrili është një material plastik i njohur për transparencën e tij, rezistentë ndaj motit dhe mprehtësisë së ngjyrës.

B

Bymimi
1.veti e trupave

C
Celuloza - karbohidrat kompleks

E
Elektroni - njesi perberse e mateies
Elementi - kuptimi në kimi i elementit
Elektrolizë - Zbërthimi i lëndëve apo trupave përmes rrymës elektrike

H

Hidrolizë - Dekompozimi i përbërësve organikë me ujë.
Halogjen - Acide të paoksiduar

I
inorganika - substanca kimike

J
Joni - njësi përbërëse e trupave

K

kationi - jon pozitiv
kristalet - veti e trupave
kripa e kuzhines - substance, perberje kimike me formule NaCl.
Katalizator - që përshpejtom apo e ngadalson reaksionin kimik

L

Litiumi- element kimik me simbolin Li, (metal)

M

mikrokimia - dege e kimise
Molekulë - grimca më e imët e një lënde
[redakto] N
ngjyra - veti e trupave
nxehtesia - madhesi

O

orbita - veti e trupave
organika - substanca kimike
Oksidimi - reagim që ka të bëjë me humbjen e elektroneve nga një ato

P

perioda - Koha per nje rrotullim te plot
pH - masë e koncentrimit të joneve hidrogjenit në tretje, që shprehin aciditet apo alkalinitet.
Poliesteri- Emri i zakonshëm për tereftalatin polietilen plastik.
Polietileni - një material kimikisht stabil plastik
Polimeri - Një material i bërë nga një sërë njësishë më të vogla (monomerë)

R

radioaktiviteti - veti e trupave
Reaksion kimik - zbërthim i elementeve

Rr
rrezet alfa- veti e trupave
rrezet beta - veti e trupave
rrezet gama - veti e trupave

S

spini - njesi perberse e trupave
spiralja - veti
substanca - element qe studion kimia

Sh

shija - veti e trupave

T

tkurrja - veti e trupave